تعریف مهریه چیست و قوانین آن

تعریف مهریه چیست

مهریه دینی است بر ذمه مرد که زن مطابق قانون مالک تمام مهریه است. ازدواج مجدد زن مانع از پرداخت مهریه ازدواج قبلی او نخواهد بود.
مهریه به مالی گفته می شود که مرد در هنگام وقوع عقد نکاح اسلامی به زن خود می پردازد یا مکلف به پرداخت آن می شود.

ثبت مهریه در سند رسمی ازدواج

در سند رسمی ازدواج عندالمطالبه به معنی این است امکان دریافت مهریه در هر زمانی وجود دارد یعنی زن هر زمان که بخواهد می تواند مهریه خود را طلب کند.

طبق قانون جدید به دلیل نپرداختن مهریه بیش از ۱۱۰ سکه مرد بازداشت نمی شود.

چه چیزهایی را می توان مهر کرد؟

مطابق ماده ۱۰۷۸ قانون مدنی:

هر چیزی را که مالیت داشته و قابل تملک نیز باشد می توان مهر قرار داد.به طور کلی هر مال یا عملی که ارزش خرید و فروش داشته باشد یا برای یکی از طرفین ارزش مادی داشته باشد.

طبق قوانین مدنی کشور، هر مالی را می توان به عنوان مهریه یا صداق زن قرار داد.
 به عبارت دیگر هر مالی اعم از منقول (مانند پول ،سکه ) و غیرمنقول (مانند ملک  یا باغ) را می توان مهریه زن قرار داد.

مطابق ماده ۱۰۸۰ قانون مدنی:

تعیین مقدار مهر منوط به تراضی طرفین است؛ بنابراین زوجین در تعیین مقدار مهر با محدودیتی مواجه نیستند.

اما با توجه به شرایط باید مهریه تعیین کرد که مالیت داشته باشد، قابل تملک و عقلایی باشد.

هر چند قانون گذار هیچ محدودیتی برای مهریه تعیین نکرده اما اگر مهریه عقلایی و منطقی نباشد قابل وصول نیست.

قسط بندی مهریه

مطابق تبصره ۲ ماده ۱۱ قانون اجرای محکومیت های مالی:

هر یک از محکوم‌ٌله یا محکوم علیه می توانند با تقدیم دادخواست، تعدیل اقساط را از دادگاه بخواهند. دادگاه با عنایت به نرخ تورم بر اساس اعلام مراجع رسمی قانونی کشور یا تغییر در وضعیت معیشت و درآمد محکوم علیه نسبت به تعدیل میزان اقساط اقدام می کند.

قبل از هر چیز لازم به ذکر است که مهریه هر مقدار باشد و زوج مالی اعم از منقول یا غیر منقول و حساب بانکی دارای موجودی داشته باشد، در برابر همه مهریه حتی اگر بالای ۱۱۰ سکه باشد توقیف خواهد شد که این توقیف می تواند از طریق دادگاه یا اجرای ثبت باشد. فقط بعضی از اموال جزء مستثنیات دین هستند که قابل توقیف نیستند و در صورت توقیف نیز با اعتراض زوج از توقیف آزاد می شوند.

مدعی اعسار (زوج) باید بعد از صدور حکم به یکی از دفاتر خدمات قضایی برای دادن دادخواست اعسار مرجعه نماید. مدارک لازم برای دادخواست اعسار از مهریه عبارت است از دادنامه محکومیت مهریه، استشهادیه صورت کلیه اموال منقول و غیر منقول، میزان وجوه نقد در کلیه حساب های بانکی و فهرست کلیه نقل و انتقالات اموال در یک سال گذشته.

زمان دادن دادخواست اعسار از پرداخت مهریه یک ماه از تاریخ ابلاغ اجراییه است اما اگر در فرصت یک ماهه دادخواست اعسار را ندهد، زوجه می تواند از دادگاه تقاضای جلب کند و در صورت جلب، زوج در صورتی آزاد می شود که یا زوجه رضایت بدهد و یا اینکه کفیل و یا وثیقه گذار به تشخیص دادگاه معرفی نماید.

پس از آن دادگاه با صدور قرار قبولی وثیقه یا کفالت تا روشن شدن وضعیت اعسار به موجب حکم قطعی از زندانی کردنش خودداری می نماید و در صورت زندانی بودن، آزادش می کند.

اقسام مهریه

مهریه دارای اقسام مختلفی است که به معرفی و توضیح هر یک خواهیم پرداخت.

اقسام مهریه یکی از سرفصلهای آموزش حقوق مدنی 5 است که در ویدیو زیر مشاهده می کنید:

مهر المسمی

مهری است که زن و شوهر قبل از انعقاد عقد نسبت به مقدار و میزان آن توافق نموده و آن را در عقد ذکر می کنند. تعیین میزان مهر مطابق ماده ۱۰۸۰ قانون مدنی منوط به تراضی طرفین است و محدودیتی در این خصوص در قانون پیشبینی نشده است؛ و طبق ماده ۱۰۷۹ قانون مدنی، مهر باید بین طرفین تا حدی که رفع جهالت آن ها بشود، معلوم باشد.

شرایط مهر المسمی

  1. دارای ارزش مالی و اقتصادی باشد
  2. قابل تملک و نقل و انتقال باشد
  3. مشخص و معلوم باشد
  4. معین و تصریح شده باشد
  5. دارای منفعت عقلایی و مشروع باشد
  6. شوهر قدرت تسلیم مهریه را داشته باشد 

مهر المثل

اگر در زمان انعقاد عقد راجع به مهریه توافق نشده یا اینکه مهریه نوعی تعیین گردیده که مطابق قانون نبوده، ولی عمل زناشوئی بین زوجین رخ داده ‌است، در این حالت بر اساس عرف و عادت محل و وضعیت خاص زوجه مهریه تعیین می گردد که به این نوع مهریه مهرالمثل می گویند.

هرگاه از بین بردن پرده بکارت دختری با نزدیکی کردن یا به هر وسیله ی دیگری بدون محرم بودن و بدون رضایت دختر صورت گرفته باشد مرد باید مهرالمثل پرداخت کند.

مهرالسنه

مهرالسنه به میزان مهریه ای گفته می شود که رسول خدا برای همسران و فرزند خود فاطمه زهرا تعیین نمود و به امت خود سفارش نمود تا بیش از این مقدار را برای مهریه قرار ندهند. کمترین مقدار روایت شده چهارصد درهم نقره مسکوک و بیشترین مقدار ذکر شده پانصد درهم نقره مسکوک است. پانصد درهم نقره مسکوک معادل پنجاه دینار طلای مسکوک در نظر گرفته می شده ‌است. 

مهر المتعه

در نکاحی که دائم بوده و مهریه ذکر نشده یا شرط عدم مهر شده باشد زوج به زوجه مطلقه خود که با او نزدیکی نکرده ‌است مهریه ای پرداخت می کند و این مهریه اصطلاحاً مهرالمتعه گفته می شود. 

مفوضه المهر

اگر در عقد تعیین مهر به یکی از زوجین یا شخص ثالثی واگذار شود صحیح است و به آن تفویض مهر می گویند.

در نكاح دائم ( كه تعیین مقدار مهر را به اختیار شوهر یا زوجه یا شخص ثالث گذاشته باشند.) مقدار مهر به واسطه تفویض به یکی از زوجین و یا شخص ثالث واگذار می شود، به زنی که به این صورت عقد می شود مفوضه المهر می گویند.

مرجع صالح درخواست صدور اجرائیه برابر بند “ج” ماده ۲ آیین نامه اجرای مفاد اساسنامه لازم الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی مرجع صالح برای تقدیم درخواست صدور اجرائیه، دفتر ازدواجی است که عقد نکاح را ثبت کرده است.

چه دادگاهی صلاحیت رسیدگی به مهریه را دارد؟

دادگاه محل اقامت خوانده در دعاوی مطالبه دین از جمله مهریه صالح به رسیدگی است. اصل صلاحیت با دادگاه محل اقامت خوانده است.

زن می تواند در دادگاه محل اقامت خود یا شوهرش اقامه دعوا کند.

در مواردی که مطالبه مهریه  غیر منقول باشد دادگاه صالح دادگاه محل وقوع مال غیر منقول است.

اگر یکی از طرفین در خارج از کشور اقامت داشته باشد دادگاه صالح محل اقامت کسی است که در داخل کشور سکونت دارد.

اگر هر دو در خارج از کشور اقامت داشته باشند دادگاه حقوقی تهران صالح به رسیدگی است

روشهای وصول مهریه؟

در وهله اول از طریق دادگاه و دوم از طریق اجرای ثبت. از طرفی زن می تواند از طریق تقاضای تامین خواسته تقاضای توقیف اموال شوهرش را بنماید تا زمانی که حکم مهریه را اخذ می کند به راحتی بتواند از اموال توقیف شده مهریه را وصول نماید. تقاضای تامین اموال قبل از طرح در دادگاه می باشد.

مدارک لازم برای اخذ مهریه

در این بخش از مقاله به مدارک لازم برای اخذ مهریه می پردازیم:

  1. عقدنامه: در صورت دسترسی نداشتن به عقدنامه اخذ رونوشت برابر با اصل مهریه از دفتر خانه ای که در آن عقد صورت گرفته همراه فتوکپی شناسنامه و تنظیم دادخواست مطالبه مهریه
  2. اصل شناسنامه
  3. کپی کارت ملی

مطابق ماده ۷ قانون حمایت از خانواده:

هر گاه زن و شوهر دعاوی ناشی از اختلافات خانوادگی را علیه یکدیگر طرح نمایند، دادگاهی که دادخواست مقدم به آن داده شده صلاحیت رسیدگی خواهد داشت و هر گاه دو یا چند دادخواست در یک روز به دادگاه تسلیم شده باشد دادگاه حوزه ی محل اقامت زن، صالح به رسیدگی خواهد بود.

در صورتی که یکی از زوجین، مقیم خارج از کشور باشد دادگاه محل اقامت طرفی که در ایران مقیم است صلاحیت رسیدگی دارد و اگر طرفین مقیم خارج باشند دادگاه شهرستان تهران صلاحیت رسیدگی خواهد داشت.

تبصره: در موارد مذکور در این قانون اگر طرفین اختلاف مقیم خارج از کشور باشند می توانند به دادگاه یا مرجع صلاحیت دار محل اقامت خود نیز مراجعه نمایند. در این مورد هر گاه ذی نفع نسبت به احکام و تصمیمات دادگاه‌ها و مراجع خارجی معترض و مدعی عدم رعایت مقررات و قوانین ایران باشد می تواند ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ حکم یا تصمیم قطعی اعتراض خود را با ذکر دلایل و پیوست نمودن مدارک و مستندات آن از طریق کنسولگری ایران در کشور محل توقف به دادگاه شهرستان تهران ارسال نماید.

دادگاه به موضوع رسیدگی کرده و رأی مقتضی صادر می کند و به دستور دادگاه رونوشت رأی برای اقدام قانونی به کنسولگری مربوط ارسال می گردد. ثبت احکام و تصمیمات دادگاه ها و مراجع خارجی در مواردی که قانوناً باید در اسناد سجلی یا دفتر کنسولگری ثبت شود در صورت توافق طرفین یا در صورت عدم وصول اعتراض در مهلت مقرر بلااشکال است والا موکول به اعلام رأی قطعی دادگاه شهرستان تهران خواهد بود.

زنی که مهر خود را بخشیده آیا حق رجوع دارد؟ و می تواند مهر را به صورت مجدد مطالبه کند؟

  1. زوجه مهریه را به زوج هبه کند: در این صورت تکلیف زوج از پرداخت مهریه به طور کلی از بین نمی رود؛ چون زن می تواند از هبه خود رجوع و مهریه خود را مطالبه کند، خواه طلاق گرفته باشد یا نه.
  2. زوجه در مقابل طلاق مهر را به شوهر بذل می کند: در طلاق های خلع و مبارات بذل مهر وجود دارد که زن می تواند با پرداخت پول به شوهر از او طلاق بگیرد؛ اما اگر در مدت عده طلاق زن از بذل خود رجوع کند مثل این است که اصلا طلاق نگرفته اند و زن تا پایان مدت عده حق رجوع دارد و می تواند مهر را به صورت مجدد مطالبه کند.

در چه صورت زن حق رجوع ندارد؟

  1. زوجه، زوج را از پرداخت مهریه بری کند؛ یعنی زن بگوید تو را از پرداخت مهریه بری می کنم. این بیان باعث می شود تکلیف مرد در زمینه مهریه از بین برود
  2. زن در مهریه مافی الذمه زوج را ابراء می کند؛ در این حال زن حق رجوع ندارد.
  3. اگر تقاضای طلاق با زن باشد زن باید حقوق مالی خود را بذل کند تا حکم طلاق صادر شود، مگر اینکه زن وکالت در طلاق داشته باشد که در این حالت تکلیف مهریه با زن است یا اگر توافقی طلاق می گیرند در مورد حقوق مالی با هم توافق می کنند.

مطالبه مهریه در عقد غیر رسمی

کسانی که عقد غیر رسمی کردند نیز می توانند با مراجعه به دادگاه و ارائه عقدنامه یا شهادت شهود مطالبه مهریه کند.

حتی اگر  در مدت صیغه، زن فوت کند مهریه او از بین نمی رود، ورثه زوجه می توانند مطالبه ی مهریه از شوهر او کنند. اگر هم شوهر فوت کند، زوجه نکاح موقت می تواند مهریه را از محل ماترک به طرفیت وراث شوهر مطالبه کند.

اگر در عقد موقت مهریه تعیین نشود عقد باطل است ولی در عقد لازم نیاز نیست مهریه تعیین شود در این صورت مهر المثل با نظر دادگاه به زن تعلق می گیرد، مرد نمی تواند از پرداخت مهریه امتناع کند؛ باید مهریه پس از مرگ مرد هم به زن پرداخت شود.
مهریه مال زن است زن قبل از نزدیکی مالک نصف مهریه می شود و بعد از نزدیکی مالک تمام مهریه می شود.

خانواده زن می تواند مهریه پس از مرگ دخترشان را تقاضا کند.

مهریه دینی است که بر عهده مرد بوده و وراث زن می توانند از مهریه اش ارث ببرند و در صورتی که مرد فوت کند زن می تواند به طرفیت ورثه شوهرش مطالبه مهریه کند.

مهریه زن از طلب های ممتازه است و باید پس از مرگ زوج به زوجه پرداخت شود. ورثه زوجه باید مدارکی را برای مطالبه مهریه زن به دادگاه تقدیم کنند از قبیل گواهی حصر وراثت و عقدنامه زوجه.

زن می تواند شرط کند که مهریه را هبه می کند به شرط اینکه تا زمان حیات من همسر دیگری اختیار نکنی

ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی

زن می تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفاء وظائفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع ‌مسقط حق نفقه نخواهد بود.
ماده 22 قانون حمایت خانواده مصوب 1391,12,1 ( درخصوص 110 سکه مهریه )

 

ماده 22 – هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد ، وصول آن مشمول مقررات ماده (2) قانون اجرای محکومیت های مالی است .
چنانچه مهریه ، بیشتر از این میزان باشد در خصوص مازاد ، فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است. رعایت مقررات مربوط به محاسبه مهریه به نرخ روز کماکان الزامی است 
مهریه بالای ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی قانونی است.

برای مطالبه مهریه زن باید دارا بودن شوهر را اثبات کند.

بخشی از مهریه می تواتد عندالاستطاعه باشد و بخشی عندالمطالبه باشد.
اگر شوهر تمکن مالی داشته باشد عندالمطالبه در اولویت پرداخت است.
اگر مهریه عندالاستطاعه باشد مرد فقط زمانی مکلف به پرداخت است که توان مالی داشته باشد.

ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی

به مجرد عقد زن مالک مهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید.
تبصره (الحاقی ۱۳۷۶/۴/۲۹) – چنانچه مهریه وجه رایج باشد متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تادیه نسبت به سال اجرای عقد که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین می گردد محاسبه و پرداخت خواهد شد مگر اینکه زوجین در حین اجرای عقد به نحو دیگری تراضی کرده باشند.

آیین‌نامه اجرایی این قانون حداکثر ظرف مدت سه ماه از تاریخ تصویب توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران با همکاری وزارت دادگستری و وزارت امور اقتصادی و دارائی تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.

مهریه خواه عند الاستطاعه یا عند المطالبه، تعهدی است که شوهر در قبال همسرش کرده است و مطلقا ارتباطی به اطرافیان او ندارد به هر حال اگر مردی مال داشته باشد زن می تواند مهریه را از طریق دادگاه یا اجرای ثبت وصول کند اگر هم مالی برای توقیف نباشد و مهریه عند المطالبه باشد با مطالبه زن، مرد می تواند با دادن دادخواست اعسار از پرداخت دفعی مهریه از دادگاه تقاضای تقسیط مهریه کند.

از نظر قانونی پدر شوهر هر چند بسیار متمول، تکلیفی برای پرداخت مهریه پسرش ندارد حتی اگر آن پسر فقیر باشد. 

اما ممکن است در ضمن عقد نکاح و در سند ازدواج یا در قراردادی مستقل پدر شوهر ضمانت کرده که مهریه را پرداخت کند که در این صورت زن می تواند برای آنچه پدر شوهر تعهد کرده به او  مراجعه کند.

چنانچه مهریه زن معادل یا بیشتر از اموال متوفی باشد، اموال متوفی بابت مهریه به زن تعلق می گیرد و وراث سهم الارث دریافت نمی کنند.

در چه صورت مهریه به زن تعلق نمی گیرد؟

حتی مجرم بودن زوجه باعث از بین رفتن مهریه نمی شود.
حتی اگر زوجه زوج را بکشد نیز از مهریه محروم نمی شود چه برسد به خیانت پس در هر صورت زوج باید مهریه همسرش را بدهد مهریه حقی است قانونی که بر گردن مرد است که باید در صورت مطالبه ی زن پرداخت گردد.

فقط در یک مورد مهریه به زن تعلق نمی گیرد آن هم زمانی است که قبل از ازدواج خود را باکره عنوان کرده باشد و بعد از ازدواج مشخص شود که باکره نیست این کار تدلیس در ازدواج است و به زن مهریه تعلق نمی گیرد.

بابت مهریه می توان تمام اموال شوهر را توقیف نمود به جز مستثنیات دین؛ از دیگر اموال می توان بابت مهریه برداشت کرد.

مستثنیات دین ماده ۵۲۳ الی ۵۲۷ قانون آیین دادرسی مدنی

فصل سوم ـ مستثنیات دین‌

ماده 523 ـ در کلیه مواردی که رای دادگاه برای وصول دین به موقع‌ اجرا گذارده می شود اجرای رای از مستثنیات دین اموال محکوم علیه‌ ممنوع می باشد.
تبصره ـ احکام جزایی دادگاههای صالح مبنی بر استرداد کل یا بخشی ‌از اموال محکوم علیه یا ضبط آن مستثنی می باشد.
ماده 524 ـ مستثنیات دین عبارت است از:
الف ـ مسکن مورد نیاز محکوم علیه و افراد تحت تکفل وی با رعایت‌ شوون عرفی‌.
ب ـ وسیله نقلیه مورد نیاز و متناسب با شان محکوم علیه‌.
ج ـ اثاثیه مورد نیاز زندگی که برای رفع حوایج ضروری محکوم علیه‌، خانواده و افراد تحت تکفل وی لازم است‌.
د ـ آذوقه موجود به قدر احتیاج محکوم علیه و افراد تحت تکفل وی برای مدتی که عرفا آذوقه ذخیره می شود.
هـ ـ کتب و ابزار علمی و تحقیقاتی برای اهل علم و تحقیق متناسب با شان آنان‌.
و ـ وسایل و ابزار کار کسبه‌، پیشه وران‌، کشاورزان و سایر اشخاصی که ‌وسیله امرار معاش محکوم علیه و افراد تحت تکفل وی می باشد.
ماده 525 ـ در صورت بروز اختلاف نسبت به متناسب بودن اموال و اشیای موصوف در ماده قبل با شوون و نیاز محکوم علیه‌، تشخیص‌ دادگاه صادر کننده حکم لازم الاجرا، ملاک خواهد بود. چنانچه اموال‌ و اشیای مذکور بیش از حد نیاز و شوون محکوم علیه تشخیص داده ‌شود و قابل تجزیه و تفکیک نباشد به دستور دادگاه به فروش رسیده ‌مازاد بر شان‌، بابت محکوم به یا دین پرداخت می‌گردد.
ماده 526 ـ مستثنیات دین تا زمان حیات محکوم علیه جاری است‌.
ماده 527 ـ چنانچه رای دادگاه مبنی بر استرداد عین مالی باشد مشمول‌ مقررات این فصل نخواهد بود.

ماده 5 قانون حمایت خانواده مصوب 1391,12,1

در صورت عدم تمکن مالی هریک از اصحاب دعوی دادگاه می تواند پس از احراز مراتب و با توجه به اوضاع و احوال، وی را از پرداخت هزینه دادرسی، حق الزحمه کارشناسی، حق الزحمه داوری و سایر هزینه ‌ها معاف یا پرداخت آنها را به زمان اجرای حکم موکول کند.

این روزها خیلی از مردها برای فرار از پرداخت مهریه اموال خود را به نام دیگران می زنند 
اما به موجب قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب ١٣٩٤ انتقال مال به دیگری به هر نحو به وسیله مدیون با انگیزه فرار از ادای دین به نحوی که باقیمانده اموال برای پرداخت دیون کافی نباشد، موجب حبس تعزیری یا جزای نقدی درجه شش یا جزای نقدی معادل نصف محکومٌ‌به یا هر دو مجازات می‌شود؛ و در صورتی که منتقلٌ‌الیه نیز با علم به موضوع اقدام کرده باشد در حکم شریک جرم است.
در این صورت عین آن مال و در صورت تلف یا انتقال، مثل یا قیمت آن از اموال انتقال‌گیرنده به عنوان جریمه اخذ و محکوم‌ٌبه از محل آن استیفاء خواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *