حق حبس زوجه با وجود اعسار زوج

حق حبس زوجه

حق حبس زوجه چیست؟

طبق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی، زن می تواند تا مهریه او تسلیم نشده از ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اینکه مهر او حالّ باشد و این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود. در عقود معوض هر یک از طرفین بعد از قرارداد، حق دارد مالی را که به طرف مقابل منتقل کرده به او تسلیم نکند تا او هم متقابلا حاضر به تسلیم شود به طوری که در یک زمان تسلیم و تسلّم به عمل آید. در ادبیات حقوقی به این امکان امتناع از انجام تعهد تا ایفای تعهد طرف مقابل در عقود معاوضی، «حق حبس» می گویند.

در ویدیوی زیر مبحث حق حبس زوجه توضیح داده شده است:

حق حبس زوجه در برابر مهریه چگونه است؟

آنچه در ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی به عنوان حق زوجه در برابر عدم دریافت مهریه مطرح شده، امتناع از «ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد» است، اما در خصوص اینکه این وظایف شامل تمکین عام است یا خاص، بین حقوقدانان نظرات مختلفی وجود دارد.

از مفاد قانون مدنی می توان چهار وظیفه مهم برای زوجه برشمرد که شامل حسن معاشرت، تشیید مبانی خانواده، سکونت در منزل شوهر و تمکین خاص از شوهر است.

این مقاله را نیز بخوانید:

نظریه مشهور فقهای امامیه و اطلاق ماده ١٠٨٥ قانون مدنی گویای این مطلب است که اگر مهر حال باشد زن در هر صورت می تواند از حق حبس استفاده کند ، چه این که شوهر توانایی در پرداخت مهر را داشته باشد یا توانایی در پرداخت را نداشته و معسر باشد .

عمده حقوقدانان بر اساس آنچه که از مبانی فقهی برداشت می‌شود، حق حبس را صرفا در برابر «تمکین خاص» می دانند و معتقدند بهترین ابزار زن برای الزام شوهر به پرداخت مهریه، جلوگیری از تمتع جنسی شوهر است، اما برخی دیگر، با عنایت به نص قانون مدنی و عبارت «وظایفی که در مقابل شوهر دارد» آن را اعم از تمکین خاص و شامل سایر وظایف قانونی زن می دانند.

رای وحدت رویه شماره ۷۱۸ مورخ ۱۳ اردیبهشت سال ۱۳۹۰ هیات عمومی دیوان عالی کشور هم بر این نظر مستقر است که سقوط حق حبس، با تمکین عام محقق می شود و حق حبس تنها ناظر به تمکین خاص نیست.
مطابق رای وحدت رویه ۷۱۸ صادره در سال ٩٠ تمکین مصرح در ماده ١٠٨۵ ساری است بر تمام وظایف زوجه نسبت به زوج

شرایط اعمال حق حبس از سوی زوجه

1- مهریه باید حال باشد یعنی موعد پرداخت آن رسیده باشد. بر اساس ماده 1083 قانون مدنی مهر می تواند كلا یا جزئا حال یا به وعده باشد.

2- اگر مهر مدت دار باشد زوجه زمانی حق خواهد داشت مهر خود را مطالبه کند كه زمان آن فرا رسیده باشد که در این وضعیت زوج نیز می تواند ایفای وظایف زناشویی را از زوجه طلب کند و در این شرایط زوجه نمی تواند به حق حبس خود استناد كند.

3- اما در حالتی كه زوج ایفای وظایف زناشویی را از زوجه طلب نکند و زمان پرداخت مهریه هم رسیده باشد یا مهریه وعده دار نباشد ، زوجه می تواند از حق حبس خود استفاده كند.چون به موجب ماده 1082 قانون مدنی به محض وقوع عقد نكاح، زوجه مالك مهر می شود.

4- زوجه قبل از اخذ مهریه به ایفای وظایف زناشویی عمل نكرده باشد. برابر ماده 1086 قانون مدنی، چنانچه زوجه قبل از گرفتن مهریه ، با میل خود ، از زوج تمكین خاص کند، حق حبس وی ساقط و دیگر اجازه امتناع از تمكین و سایر وظایف زناشویی ندارد.

5- چنانچه زوجه در حین عقد مطلع باشد که زوج قادر به پرداخت مهریه نیست و با این وصف به عقد ازدواج وی در آید نه تنها نمی تواند به لحاظ عدم قدرت و استطاعت زوج بر پرداخت مهریه تقاضای بطلان عقد را بنماید بلكه مجاز به استفاده از حق حبس خود هم نیست لذا می بایست پس از عقد ، با درخواست زوج به ایفای وظایف زناشویی اقدام نماید در غیر این صورت ناشزه محسوب می شود.

آثار اعمال حق حبس

زوجه را نمي توان ملزم به تمکين خاص و ايفاي ساير وظايف زناشويي کرد.
زوجه  تا دریافت کل مهریه مکلف به تمكین خاص و ایفای وظایف زناشویی نیست.

در صورت تقسيط پرداخت مهريه حق حبس زوجه تا پايان دريافت تمامي اقساط به قوت خود باقي مي ماند.
زوجه مستحق نفقه خواهد بود.

در صورت خودداري زوج از پرداخت نفقه، زوجه حق شکايت کيفري از زوج خواهد داشت.

به همين جهت در ماده 642 قانون مجازات اسلامي آمده است: هرکس با داشتن استطاعت مالي، نفقه زن خود را در صورت تمکين ندهد… دادگاه او را از سه ماه و يک روز تا پنج ماه حبس محکوم مي کند.

اعمال حق حبس مسقط حق نفقه زوجه نیست .

موارد عسر و حرج

1) ترک زندگی خانوادگی زوج به مدت 6 ماه متوالی یا 9 ماه متناوب در یک سال

2) ابتلای زوج به اعتیاد به مواد مخدر و مشروبات الکلی بصورتی که قابل ترک نباشد و یا در مدتی که دادگاه معین میکند زوج نسبت به ترک اقدام نکند.

3) در مواردی که زوج محکوم به حبس از 5 سال و بیشتر میشود.

4) در مواردی که زوج مرتب زوجه را مورد ضرب و شتم قرار می دهد یا سوء رفتار زوج بصورتی که برای زوجه قابل تحمل نباشد.

5) ابتلای زوج به بیماری های صعب و العلاج که زندگی مشترک را مختل میکند.

اعسار زوج و حق حبس

اعسار زوج حق حبس زوجه را ساقط نمی کند چون به رغم اینکه در چنین حالتی مطالبه و وصول مهریه از زوج میسر نیست اما امكان گرفتن مهر با استفاده از حق حبس ملازمه ای ندارد. مضافاً اینکه نباید پنداشت که احکام تقسیط مهریه به منزله تعیین اجل برای پرداخت مهریه است زیرا، اجلی كه بدین شکل بر زوجه تحمیل می گردد، دلالت بر اراده او بر سقوط حق حبس نیست.

بايد دانست که امکان گرفتن مهر با استفاده از حق حبس ملازمه اي ندارد. همچنين در موردي که دادگاه يا اجراي ثبت به درخواست شوهر و به دليل اعسار او مهلت عادله مي دهد يا قرار اقساط مي گذارد، نبايد مهر را موجل پنداشت.

علم زن بر اعسار شوهر

در تمامي عقود رضايي که با توافق طرفين منعقد مي شود طرفين با توافق مي توانند آنها را برهم زده و حتي آثار آنها را هم زايل کنند. اما انحلال زندگي مشترک مستلزم پيروي از قواعد وتشريفاتي است که حکومت با هدف جلوگيري از متلاشي شدن خانواده آنها را وضع نموده است و حتي با انحلال نکاح، آثار به جاي مانده از نکاح مانند انتساب فرزندان مشترک به والدين را نمي توان از بين برد.
بين مهريه و پيوند زناشويي رابطه عليت وجود ندارد و نبايد عقد ونکاح را با خريد و فروش يا ساير عقود معوض مقايسه کرد.
کما اينکه قانونگذار در مواد 1081و1100و1087 قانون مدني مقرراتي را پيش بيني کرده است که دلالت بر آن دارد که وضعيت مهريه ارتباطي با اصل طلاق و نکاح ندارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *