چک و انواع آن ، مواد قانونی مرتبط

چک بانکی ، قوانین و تعاریف مربوط به آن

چک و انواع آن ، مواد قانونی مرتبط

چک یکی از اسناد تجاری است که در یک برگه مخصوص نوشته شده و به عنوان مهمترین سند تجاری نقش مهمی در نظام اقتصادی هر کشور ایفا می کند.

چک به عنوان یک لغت فارسی و به معنای نوشته ای است که با استفاده از آن پولی که در بانک دارید را برداشت یا به شخص دیگری حواله می کنید. 

مطابق ماده ۳۱۰ قانون تجارت :‌ “چک نوشته‌ای است که به موجب آن صادرکننده وجوهی را که در نزد محال علیه دارد کلاً یا بعضاً مسترد یا به دیگری واگذار می‌کند.”

چک یک سند تجاری است که بانک برای استرداد وجه و اعتبار قابل استفاده یا انتقال آن به اشخاص دیگر به صاحب حساب می دهد.

البته صاحب حساب برای دریافت چک باید شرایط لازم را داشته باشد.

شرایط نگارش چک

۱- تاریخ و مبلغ چک را حتما ، هم به حروف و هم به عدد بنویسید .

۲- بر روی مبلغ عددی و حروفی را با چسب شیشه ای پوشانده و با ناخن روی آن را خط بیاندازید تا در صورت برداشتن چسب، جوهر را از روی چک جدا کند .

۳- هرگز در هنگام نگارش چک ، خودکارتان را عوض نکنید . چرا که جاعل بعدا می تواند ادعا کند که خودکار سومی هم در کار بوده است .
گاهی دیده می شود کلاهبرداران مخصوصا خودکار تمام شده ای را به شما داده که بسرعت جوهرش تمام شده و مجبور شوید قسمتی از متن چک را با خودکاری دیگر بنویسید

۴- یک اشتباه متداول، استفاده از خودکار دیگران است . هرگز از خودکار کسی که می خواهید چک را با او بدهید استفاده نکنید . حتما برایتان پیش آمده که در هنگام نگارش چک ، طرف مقابل فورا خودکارش را بطرفتان می گیرد . هرگز قبول نکنید !!! چون بعدا با همان خودکار چکتان دستکاری می شود .

۵- اگر زیاد چک مینویسید از قلمی منحصر بفرد با رنگی خاص استفاده کنید .

۶- یکی از اشتباهات رایج در نگارش چک این است که قسمتی از متن چک را به طرف مقابل می سپاریم تا بنویسد .

۷- در صورتی که چک خط خوردگی ندارد ، حتما درج نمایید “بدون خط خوردگی صحیح است” و در صورتی که دارای خط خوردگی است حتما ، میزان و موارد خط خوردگی را در پشت چک کامل توضیح دهید .

۸- در صورت عقد قرارداد ، حتما مبلغ ، تاریخ و شماره چک را در قرار داد درج کرده و تصاویر چکها را پیوست نمایید .

۹- بعضی چک ها ۲ امضا بوده (حتما دو نفر باید امضا کنند) و یا بدون مهر فاقد اعتبارند (معمولا در شرکت ها) . این یکی از فرصت های کلاهبرداری است .
خیلی مواقع صادر کننده چک به قصد پرداخت نکردن یا دیرتر پرداخت کردن چک ، مخصوصا این موضوع را پنهان می کند و چک را امضا کرده و تحویل شما می دهد .
مسلما این چک نقد نخواهد شد و تنها راه شما، شکایت حقوقی (طولانی مدت) از اوست که در آخر هم مدعی می شود که در آن لحظه فراموش کرده بودم که این چک بدون مهر فاقد اعتبار است.

۱۰- اگر می خواهید،شخص خاصی چک را پاس کند، علاوه برخط زدن ،” حواله کرد ” ، روی چک بنویسید که غیر قابل انتقال است.

۱۱- در صورت امکان، پشت چک کاربن برعکس قراردهید.
چون اثر کاربن پاک نمی شود و امکان تقلب را به شدت کاهش می دهد.و …

انواع چک

انواع چک عبارت است از:

۱ـ‌ چک عادی:

چکی است که اشخاص عهده بانک‌ها به حساب جاری خود صادر و دارنده آن تضمینی جز اعتبار صادر‌کننده آن ندارد.

۲ـ‌ چک تأیید شده:

چکی است که اشخاص عهده بانک‌ها به حساب جاری خود صادر و توسط بانک محال‌علیه پرداخت و‌جه آن تأیید می‌شود.

۳ـ‌ چک تضمین شده:

چکی است که توسط بانک به عهده همان بانک به درخواست مشتری صادر و پرداخت و‌جه آن توسط بانک تضمین می‌شود.

۴ـ‌ چک مسافرتی:

چکی است که توسط بانک صادر و و‌جه آن در هر یک از شعب آن بانک یا توسط نمایندگان و کارگزاران آن پرداخت می‌گردد.

چک های قابل وصول از طریق اجراییه ثبت

  • چکی که به دلیل عدم موجودی گواهی عدم پرداخت آن صادر شده است
  • چکی که به دلیل قلم خوردگی، گواهی عدم پرداخت آن صادر شده است.
  • چکی که به دلیل اختلاف در مندرجات آن گواهی عدم پرداخت آن صادر شده است.
  • چکی که به دلیل کسر موجودی، گواهی عدم پرداخت آن صادر شده است.
  • چکی که به دلیل مسدود بودن حساب، گواهی عدم پرداخت آن صادر شده است.

چک های غیر قابل وصول از طریق اجراییه ثبت

  • چکی که به دلیل عدم مطابقت امضاء یا عدم مشابهت امضاء منجر به گواهی عدم پرداخت شده است.
  • چکی که به دلیل تقدیم وتاخر تاریخ صدور (چک مزورانه ،که در این نوع چک، خود صادر کننده به دلایل مزورانه، تاریخ چک را دستکاری می کند، که خود مراحل اثباتی داردودر این مقال نمی گنجد) منجر به گواهی عدم پرداخت شده است.

طرفیین اجراییه

مقنن فقط به دارنده اجازه تقاضای صدور اجراییه را داده است که منظور از (دارنده) اشخاص ذیل می باشد:

  • کسی که چک در وجه او صادر گردیده است یا قائم مقام او.
  • کسی که چک به نام او پشت نویسی شده است یا قائم مقام او.
  • حامل چک در مورد چک های در وجه حامل

چک بلامحل

در واقع هرگاه صادرکننده چک در تاریخ مندرج در آن معادل مبلغ مذکور در بانک محال‌علیه وجه نقد نداشته باشد یا پس از صدور چک تمام یا قسمتی از وجهی که به اعتبار آن چک صادر کرده به صورتی از بانک خارج کند یا دستور عدم پرداخت وجه چک را بدهد، اصطلاحا چک بی‌محل یا بلامحل صادر شده است

مجازات صادرکننده چک بی ‌محل در قانون جدید چک چیست ؟

مطابق ماده ۵ مکرر الحاقی ۱۳۹۷ قانون صدور چک :
بعد از ثبت غیرقابل پرداخت بودن یا کسری مبلغ چک در سامانه یکپارچه بانک مرکزی :

۱-این سامانه مراتب را به صورت برخط به تمام بانک‌ها و مؤسسات اعتباری اطلاع می‌دهد.

۲-پس از گذشت بیست و چهار ساعت کلیه بانک‌ها و مؤسسات اعتباری حسب مورد مکلفند تا هنگام رفع سوء اثر از چک، اقدامات زیر را نسبت به صاحب حساب اعمال نمایند:

الف- عدم افتتاح هرگونه حساب و صدور کارت بانکی جدید

ب- مسدود کردن وجوه کلیه حساب‌ها و کارت‌های بانکی و هر مبلغ متعلق به صادرکننده که تحت هر عنوان نزد بانک یا مؤسسه اعتباری دارد به میزان کسری مبلغ چک به ترتیب اعلامی از سوی بانک مرکزی

ج- عدم پرداخت هرگونه تسهیلات بانکی یا صدور ضمانت نامه‌های ارزی یا ریالی؛

د- عدم گشایش اعتبار اسنادی ارزی یا ریالی

اگر چکی، یکبار برگشت بخورد، امکان دوباره برگشت وجود ندارد، درواقع برگه عدم پرداخت وجه چک، فقط یکبار صادر می شود.

علل برگشت چک:

۱- درصورت کسری وجه

۲- در صورت عدم موجودی

۳-درصورت درخواست مشتری(خیانت در امانت-مفقودی-سرقت-کلاهبرداری)

۴- عدم مطابقت امضاء و …

ماده ۵ مکرر:

بعد از ثبت غیرقابل پرداخت بودن یا کسری مبلغ چک در سامانه یکپارچه بانک مرکزی، این سامانه مراتب را به صورت برخط به تمام بانک‌ها و مؤسسات اعتباری اطلاع می‌دهد. پس از گذشت بیست و چهار ساعت کلیه بانکها و مؤسسات اعتباری حسب مورد مکلفند تا هنگام رفع سوء اثر از چک،‌ اقدامات زیر را نسبت به صاحب حساب اعمال نمایند:

الف ـ عدم افتتاح هرگونه حساب و صدور کارت بانکی جدید؛

ب ـ مسدود کردن وجوه کلیه حسابها و کارتهای بانکی و هر مبلغ متعلق به صادرکننده که تحت هر عنوان نزد بانک یا مؤسسه اعتباری دارد به میزان کسری مبلغ چک به ترتیب اعلامی از سوی بانک مرکزی؛

ج ـ عدم پرداخت هرگونه تسهیلات بانکی یا صدور ضمانت‌نامه‌های ارزی یا ریالی؛

د ـ عدم گشایش اعتبار اسنادی ارزی یا ریالی.

ماده ۳ (اصلاحی ۲/۶/۱۳۸۲)‌:

صادر‌کننده چک باید در تاریخ مندرج در آن معادل مبلغ مذکور در بانک محال‌علیه و‌جه نقد داشته باشد و نباید تمام یا قسمتی از و‌جهی را که به اعتبار آن چک صادر کرده به صورتی از بانک خارج نماید یا دستور عدم پرداخت و‌جه چک را بدهد و نیز نباید چک را به صورتی تنظیم نماید که بانک به عللی از قبیل عدم مطابقت امضا یا قلم خوردگی در متن چک یا اختلاف در مندرجات چک و امثال آن از پرداخت و‌جه چک خودداری نماید.

در صورتی که موجودی حساب صادر‌کننده چک نزد بانک کمتر از مبلغ چک باشد به تقاضای دارنده چک بانک مکلف است مبلغ موجود در حساب را به دارنده چک بپردازد و دارنده چک با قید مبلغ ‌دریافت‌شده در پشت چک و تسلیم آن به بانک گواهینامه مشتمل بر مشخصات چک و مبلغی که پرداخت شده از بانک دریافت می‌نماید. چک مزبور نسبت به مبلغی که پرداخت نگردیده بی‌محل محسوب و گواهینامه بانک در این مورد برای دارنده چک جانشین اصل چک خواهد بود. در مورد این ماده نیز بانک مکلف است اعلامیه مذکور در ماده قبل را برای صاحب حساب ارسال نماید.

تفاوت چک و سفته

به طور کلی معتبر ترین و قانونی ترین سند تجاری چک است که حمایت های قانونی از آن بیشتر از هر سند تجاری دیگری است، در صورتی که سفته به عنوان یک سند غیر تجاری (سند عادی) به شمار می رود و در مراجع حقوقی حمایت های قانونی خاصی ندارد.

برای مشاهده آموزشهای حقوقی دیگر کلیک کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *