عقد عاریه چیست؟

عقد عاریه چیست

عقودی که اثر ذاتی در آن ها التزام یا ایجاد تعهد نیست بلکه اعطای اذن از یک طرف به طرف دیگر است را عقود اذنی می گویند و عقد عاریه نیز از گروه عقود اذنی می باشد (عاریه اذن در انتفاع از مال است).

عاریه در لغت از عار گفته شده و به معنای ننگ و عیب است.

خصیصه اصلی این عقود جایز بودن این عقود است به این معنا که هر زمان که طرفین بخواهند می توانند عقد را برهم بزنند و با فوت و حجر یکی از طرفین عقد خود به خود منفسخ می شود.

ماده 635 قانون مدنی در تعریف عاریه مقرر می دارد:

عاریه عقدی است که به موجب آن احد طرفین به طرف دیگر اجازه می دهد که از عین مال او مجانا منتفع شود.
عاریه دهنده را معیر و عاریه گیرنده را مستعیر می گویند.

عقد عاریه یکی از سرفصل های حقوق مدنی 7 است که در ویدیوی زیر می توانید آموزش تصویری آن را مشاهده کنید:

خصوصیات عقد عاریه

  1. عاریه عقد است
    با اراده طرفین ایجاد می شود تابع شرایط عمومی قراردادهاست؛
    عاریه عقدی است اذنی و اذن وارد دارایی شخص نمی شود.
  2. عاریه عقدی است جایز
    علت جایز بودن عاریه این است که عاریه از عقود اذنی است بنابراین هر یک از طرفین می توانند با اراده خود آن را منحل کنند؛
    و اگر با فوت و حجر یکی از طرفین روبه رو شویم چون اراده به نوعی از بین رفته و اذن هم وارد دارایی نشده به تبع عقد هم خود به خود منفسخ می شود.
  3. عاریه عقد غیرمعوض است
    مستعیر مجانا از عین مال منتفع می شود؛
    عاریه استفاده بدون اجرت است البته در عاریه می شود شرط عوض کرد منتهی این شرط یک شرط فرعی است و تاثیری در ماهیت عقد ندارد و عقد را به عقد معوض تبدیل نمی کند.

انفساخ عقد عاریه

کلیه عقود جایز با فوت و جنون و سفاهت منفسخ می شوند.

مبنا و علت انفساخ عقد بعد از موت این است که مبنای عقد اذن است و موت باعث از بین رفتن اذن و در نتیجه از بین رفتن عقد می شود و حجر نیز از جهت انتفاع اذن در حکم موت است بنابراین مجنون هم مثل مرده است.

عاریه دهنده علاوه بر اهلیت باید مالک منفعت مالی باشد که عاریه می دهد اگر چه مالک عین نباشد، پس طرفین عاریه باید دارای اهلیت باشند و عاقل و بالغ و رشید باشند

در عاریه نیاز به توافق طرفین است باید دارای اهلیت باشند و عاریه دهنده به حکم ماده 636 قانون مدنی باید مالک منفعت باشد، نیازی نیست که مالک عین باشد

مدت دار کردن عاریه

عاریه را میتوان به وسیله شرط تعیین مدت کرد اینگونه شروط باعث لزوم عقد نمی شود و باز هم می توان قبل از پایان مدت مال عاریه داده شده را پس گرفت فایده این شرط این است که اگر بعد از مدت عاریه، مستعیر از مال استفاده کند باید اجرت المثل پرداخت کند.

شرایط مورد عاریه

  1. موضوع عاریه باید از اموال مصرف شدنی باشد
    هر چیزی که بتوان با بقای اصلش از آن منتفع شد می تواند موضوع عقد عاریه گردد؛
    منفعتی که مقصود از عاریه است مفعتی است که مشروع و عقلایی باشد.
  2. مورد عاریه باید معلوم و معین باشد
    مورد معامله نباید مبهم باشد مگر در موارد خاصه که علم اجمالی به آن کافی است؛
    شرط فوق از قواعد عمومی قرارداد هاست ولی یک تفاوت دارد اینکه در عقود احسانی تسامح وجود دارد و سخت گیری در عقود معاوضی مد نظر است در عقود احسانی نیست؛
    عقود احسانی مبتنی بر احسان یک طرف به طرف دیگر است؛
    عقد عاریه و ودیعه هر دو احسانی است ولی دقیقا برعکس ودیعه است چون ودیعه احسان به مالک است و امین مجانی مال او را نگهداری می کند ولی در عاریه احسان به مستعیر است در عاریه همیشه جانب مالک گرفته می شود.
  3. منفعت مورد عاریه باید عقلایی و مشروع باشد
    هر چیزی که بتوان با بقای اصلش از آن منتفع شد می تواند موضوع عقد عاریه گردد؛
    منفعتی که مقصود عاریه است منفعتی است که مشروع و عقلایی باشد

این مقاله را نیز بخوانید:

عقد ودیعه چیست؟

آثار عقد عاریه

عقد عاریه برای طرفین حقوق و تکالیفی ایجاد می کند.

تعهدات مستعیر عبارت اند از :

  1. انتفاع از مورد عاریه مطابق قرارداد یا متعارف
    امین باید در حدود اذن عمل کند و اگر قراردادی نبود باید مطابق عرف عمل کرد؛
    مستعیر ضامن تلف یا نقصان مال عاریه نمی باشد مگر در صورت تعدی یه تفریط؛
    مستعیر مسئول منقصت ناشی از استعمال مال عاریه نیست مگر اینکه در غیر مورد اذن استعمال نموده باشد و اگر عاریه مطلق بوده برخلاف متعارف استفاده کرده باشد.
  2. رد مال عاریه
    مورد عاریه باید به حکم قانون با مطالبه مالک یا انقضای مدت به شخص معیر باید رد بشود؛
    تا زمانی که مطالبه ای صورت نگرفته است الزامی به رد مال نداریم.
  3. تامین هزینه انتفاع
    هزینه لازم برای انتفاع به عهده مستعیر است ولی هزینه نگهداری از مال به عهده مالم است؛
    مخارج لازمه برای انتفاع از مال عاریه برعهده مستعیر است و مخارج نگهداری آن تابع عرف و عادت است مگر اینکه شرایط خاصی شده باشد.
  4. ممنوع بودن تسلط غیر بر مورد عاریه
    مستعیر نمی تواند مال عاریه را ب هیچ نحوی به تصرف غیر دهد مگر به اذن معیر؛
    مستعیر حق ندارد مورد عاریه را به دیگری بدهد؛
    نگهداری و حفاظت از مال مورد عاریه در این رابطه ید شخص امانی است پس شخص مستعیر مسئولیتی نخواهد داشت مگر اینکه مرتکب تعدی یا تفریط شود.

تعهدات معیر عبارت اند از :

  1. پرداخت هزینه های لازم برای حفظ عین مال
    مخارج نگهداری از مال مورد عاریه تابع عرف و عادت است مگر اینکه شرط خاصی شده باشد؛
    عالی الاصول این مخارج به عهده معیر است و هرگونه تراضی هم می توان شرط نمود.
  2. جبران خسارت ناشی از عیب مال مورد عاریه
    اگر معیر از نظر عرف مسبب ورود خسارت شود متعهد به جبران خسارت وارده است؛
    هر گاه مال مورد عاریه دارای عیوبی باشد که برای مستعیر تولید خسارتی کند معیر مسئول خسارت وارده نخواهد بود مگر اینکه عرفا مسبب محسوب شود؛
    اگر مورد عاریه نقصی داشته باشد و معیر، مستعیر را از این عیب آگاه نکرده باشد قاعده بر این است که شخص معیر در برابر خسارتی که این عیب به مستعیر وارد می کند مسئول خواهد بود؛
    معیر در صورتی مسئول است که :
    اولا از آن عیب آگاه بوده؛
    دوما در نتیجه عمد به امین اعلام نکرده
    سوما خسارت در نتیجه آن عیب به مستعیر وارد شده باشد.
    همین حکم در مورد مودع و موجر و امثال آنها نیز جاری می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *